Dövizli Alacak ve Borçlar İçin Kur Riski Takip Tablosu

Kısa cevap

Kur riski takip tablosu, dövizli varlık ve yükümlülükleri yalnız net bir toplamda birleştirmez. Her açık alacak, borç, banka bakiyesi ve finansman kalemini para birimi, yabancı para tutarı, vade, ilk kayıt kuru, sözleşme koşulu, ödeme durumu ve veri kaynağıyla gösterir. Aynı para birimindeki giriş ve çıkışların zamanlaması ayrıca karşılaştırılır. Senaryolar kesin tahmin diye sunulmaz; kullanılan kur, tarih ve varsayımlar açıkça yazılır. Muhasebe değerlemesi ile ticari risk kararı birbirinden ayrılır.

Açık pozisyon evrenini çıkarın

Müşteri alacakları, tedarikçi borçları, döviz hesapları, krediler, kira veya hizmet sözleşmeleri, verilen ve alınan avanslar ayrı listelenmelidir. Yalnız mizanın yabancı para hesaplarına bakmak yeterli olmayabilir; TL kaydedilmiş fakat dövize endeksli sözleşmeler bulunabilir. Buna karşılık fiziksel konumu veya açıklaması döviz içeren her kalem de kur riski yaratmaz. Hukuki ve ekonomik koşullar sözleşme üzerinden doğrulanmalıdır. Aynı grup içindeki karşılıklı kalemleri otomatik netleştirmeyin; mahsup hakkı, taraf ve vade farklı olabilir.

Tablo alanlarını standartlaştırın

Her satırda karşı taraf, sözleşme ve belge referansı, para birimi, döviz tutarı, TL kayıt değeri, vade, ödeme veya tahsilat durumu, banka hesabı, sorumlu kişi ve son doğrulama tarihi bulunsun. Kullanılan kur türü ve kaynağı ayrı alan olmalıdır. Para birimi kodları serbest metinle değil tanımlı listeden seçilmelidir. Kısmi ödeme sonrası kalan döviz tutarı korunmalı; ilk tutarın üzerine yazılmamalıdır. Bir kalemin ihtilaflı, teminatlı veya yeniden yapılandırılmış olması risk görünümünde ayrıca işaretlenmelidir.

TCMB kuru ne anlatır?

TCMB gösterge niteliğindeki döviz kurlarını yayımlar ve bu değerlerin kişi veya kurumları bağlamadığını açıklar. Taraflar arasındaki işlemde uygulanacak kur sözleşmeyle veya ilgili kurallarla belirlenebilir. Bu nedenle takip tablosunda TCMB verisini ortak bir senaryo veya karşılaştırma kaynağı olarak kullanmak mümkündür; fakat her fatura, ödeme veya muhasebe kaydında doğru kur olduğu varsayılmaz. Kaynak URL, veri tarihi, alış-satış ayrımı ve verinin alındığı saat saklanmalıdır. Tatil günlerindeki yaklaşım yazılı politika ve uzman kontrolüyle belirlenmelidir.

Vade eşleşmesini görünür kılın

Aynı para biriminde eşit alacak ve borç bulunması tek başına doğal dengeleme sağlamaz. Alacak üç ay sonra, borç gelecek hafta ödenecekse kısa vadeli nakit açığı oluşabilir. Tabloyu haftalık veya aylık vade dilimlerinde özetleyin. Gecikmiş alacakları sözleşme vadesiyle değil gerçek tahsilat beklentisiyle ayrı gösterin. Ödeme ve tahsilatın aynı banka hesabından gerçekleşip gerçekleşmeyeceğini, transfer veya ülke kısıtlarını ve teyit durumunu not edin. Net pozisyonun altında brüt giriş ve çıkışlar mutlaka görülebilmelidir.

Senaryo analizi kurun

Baz senaryoda belirli bir referans kur seti; stres ve ters stres senaryolarında açıkça tanımlı farklı kurlar kullanılabilir. Oranları “piyasa böyle gider” gibi kaynaksız yorumlarla seçmeyin. Amaç geleceği bilmek değil, belirlenen değişimin TL karşılığı, marj ve nakit zamanlaması üzerindeki etkisini göstermektir. Her senaryoda hangi kalemlerin sabit, hangilerinin değişken olduğu yazılmalıdır. Dövize endeksli satış fiyatı veya maliyet aktarımı varsa sözleşmedeki gecikme ve sınırlar dikkate alınır.

Muhasebe ile yönetim görünümünü ayırın

KGK'nın TMS 21 standardı yabancı para işlemler ve bakiyelerin raporlanmasına ilişkin hükümler içerir; fakat her işletme aynı finansal raporlama çerçevesine tabi değildir. Vergi değerlemesi ayrıca Vergi Usul Kanunu ve güncel ikincil düzenlemelere göre değerlendirilir. Yönetim kur riski tablosu ise geleceğe yönelik varsayımlar içerebilir. Aynı dosyada bu üç sonucu etiketlemeden birleştirmek yanlış yorum yaratır. Kaynak veri ortak olabilir, fakat yöntem, kur ve onaylar ayrı tutulmalıdır.

Doğal dengeleme ve sözleşme kontrolü

İşletmenin aynı para birimindeki gelir ve giderleri bazı etkileri azaltabilir. Bunu ölçerken müşteri güvenilirliği, vade, tutar esnekliği ve sözleşmenin hangi kura göre fiyatlandığı dikkate alınmalıdır. Yeni sözleşme veya fiyat ayarlama kararı satış, satın alma, hukuk ve finans ekiplerinin ortak değerlendirmesini gerektirir. Takip tablosu bu karara veri sağlar; kendisi yatırım veya korunma önerisi üretmez. Türev ürün veya finansman kararı, yetkili kuruluşlar ve uzmanlarla ayrıca değerlendirilmelidir.

Veri kalite kontrolleri

Para birimi eksik kayıtları, sıfır döviz tutarı taşıyan TL bakiyeleri, vadesi geçmiş ama “normal” görünen kalemleri ve toplamdan büyük kısmi ödemeleri uyarın. Açık kalem toplamını muhasebe alt defteriyle, banka tutarını ekstreyle karşılaştırın. Kur tablosu alınamadığında sessizce eski veri kullanmayın; veri tarihini görünür biçimde uyarın. Manuel kur değişikliği gerekçe ve ikinci onay istemelidir.

Sözleşme değişikliği kontrolü

Para birimi, kur maddesi veya vade değiştiğinde önceki sözleşme koşulu silinmemelidir. Ek protokol, yürürlük tarihi ve yetkili onay açık kaleme bağlanır. Senaryo yalnız değişikliğin hukuken ve operasyonel olarak geçerli olduğu dönemden itibaren güncellenir.

Raporlama ve toplantı ritmi

Haftalık raporda para birimi bazında brüt alacak, brüt borç, net pozisyon, yakın vade açığı ve senaryo etkisi gösterilebilir. Önceki haftaya göre değişim yeni işlem, tahsilat, ödeme, kur veya veri düzeltmesi olarak ayrıştırılmalıdır. Her açık yüksek etkili kaleme takip sahibi atanır. Raporun üretim zamanı ve senaryo kuru görünür olmalıdır.

Kapsam notu

Bu içerik genel veri ve kontrol yaklaşımıdır; döviz alım-satımı, yatırım, türev ürün veya finansman tavsiyesi değildir. Sözleşme, muhasebe ve vergi değerlendirmeleri yetkili kişilerce yapılmalı; kesin kayıt ile karar destek senaryosu ayrılmalıdır.